CHÚA NHẬT XVII THƯỜNG NIÊN – NĂM A
1 V 3,5.7-12; Rm 8,28-30; Mt 13,44-52
TIN MỪNG CHÚA GIÊSU
KITÔ THEO THÁNH MATTTHÊU (13,44-52)
44 Khi ấy, Đức Giê-su kể cho dân chúng dụ ngôn này:
“Nước Trời giống như chuyện kho báu chôn giấu trong ruộng. Có người kia gặp
được thì liền chôn giấu lại, rồi vui mừng đi bán tất cả những gì mình có mà mua
thửa ruộng ấy. 45 Nước Trời lại cũng giống như chuyện một thương gia
đi tìm ngọc đẹp. 46 Tìm được một viên ngọc quý, ông ta ra đi, bán tất
cả những gì mình có mà mua viên ngọc ấy. 47 Nước Trời lại còn giống
như chuyện chiếc lưới thả xuống biển, gom được đủ thứ cá. 48 Khi lưới
đầy, người ta kéo lên bãi, rồi ngồi nhặt cá tốt cho vào giỏ, còn cá xấu thì vứt
ra ngoài. 49 Đến ngày tận thế, cũng sẽ xảy ra như vậy. Các thiên sứ
sẽ xuất hiện và tách biệt kẻ xấu ra khỏi hàng ngũ người công chính, 50 rồi
quăng chúng vào lò lửa; ở đó, người ta sẽ phải khóc lóc nghiến răng. 51 Anh
em có hiểu tất cả những điều ấy không?”. Họ đáp: “Thưa hiểu”. 52 Người
bảo họ: “Bởi vậy, bất cứ kinh sư nào đã được học hỏi về Nước Trời, thì cũng
giống như chủ nhà kia lấy ra từ trong kho tàng của mình cả cái mới lẫn cái cũ”.
SUY NIỆM: SỐNG KHÔN NGOAN ĐÍCH THỰC GIỮA THỜI ĐẠI TRÍ TUỆ NHÂN TẠO
Trí
tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu rộng đời sống con người. AI có thể tìm
kiếm thông tin, dịch thuật, tổng hợp dữ liệu và hỗ trợ con người thực hiện
nhiều công việc với hiệu quả ngày càng cao. Những tiến bộ
ấy đang mang lại nhiều lợi ích cho giáo dục, y tế, truyền thông và nghiên cứu
khoa học.
Tuy nhiên, công nghệ càng phát triển không đồng nghĩa con
người càng khôn ngoan. Chúng ta có thể tiếp cận nhiều thông tin nhưng
vẫn khó biết đâu là sự thật; có vô số lựa chọn, nhưng
chưa chắc biết điều nào là tốt nhất; kết nối với cả thế giới, nhưng lại dễ đánh
mất khả năng lắng nghe tiếng Chúa và tiếng nói của lương tâm hay tiếng nói của
những người bên cạnh mình. Vì thế, vấn đề cốt lõi không phải AI có thể làm được
những gì, nhưng là con người sẽ sử dụng AI như thế nào. Máy móc có thể cung cấp
thông tin và đề nghị nhiều phương án, nhưng chỉ con người mới có khả năng phân
định điều thiện điều ác, tự do lựa chọn và chịu trách nhiệm về quyết định của
mình.
Lời Chúa hôm nay chỉ cho chúng ta con đường dẫn đến
sự khôn ngoan đích thực. Vua Salômôn cầu xin một tâm hồn biết lắng nghe; người
nông dân gặp kho báu và người thương gia tìm được viên ngọc quý đều biết nhận
ra điều có giá trị lớn nhất và sẵn sàng đánh đổi mọi sự để đạt được. Theo Kinh Thánh, khôn ngoan là biết lắng nghe để phân định,
phân định để lựa chọn và lựa chọn điều có giá trị vĩnh cửu.
1. Khôn ngoan khởi đi từ một tâm hồn biết lắng nghe
Trong bài đọc thứ nhất, Thiên Chúa phán với vua Salômôn:
"Ngươi cứ xin đi, Ta sẽ ban cho" (1 V 3,5). Thay vì xin giàu sang,
quyền lực hay trường thọ, Salômôn chỉ cầu xin: "Xin ban cho tôi tớ Ngài
một tâm hồn biết lắng nghe, để cai trị dân Ngài và phân biệt phải trái" (1
V 3,9).
Điều Salômôn xin là khả năng lắng nghe Thiên Chúa để biết
phân định. Ông ý thức mình còn non trẻ và cần ánh sáng của Chúa để thi hành sứ
mạng. Chính sự khiêm tốn ấy là khởi đầu của sự khôn ngoan. Người khôn ngoan
không phải là người nghĩ mình biết tất cả, nhưng là người luôn biết lắng nghe
và để Thiên Chúa hướng dẫn.
Bài học ấy càng trở nên cấp thiết trong thời đại AI. Văn
kiện Antiqua et Nova của Bộ Giáo lý Đức tin và Bộ Văn hóa và Giáo dục
(2025) khẳng định rằng trí tuệ con người không chỉ là khả năng tính toán hay xử
lý dữ liệu, nhưng còn bao hàm tự do, trách nhiệm luân lý, các tương quan nhân
vị, sự mở ra với chân, thiện, mỹ và với chính Thiên Chúa. Vì thế, AI không phải
là một hình thức trí tuệ của con người, nhưng là một sản phẩm của trí tuệ con
người; ngay cả việc dùng thuật ngữ "trí tuệ" để gọi AI cũng có thể
gây hiểu lầm (x. Antiqua et Nova, số 29–35).
Đức Giáo hoàng Phanxicô cũng nhắc rằng máy có thể đưa ra
những lựa chọn theo thuật toán, nhưng chỉ con người mới có khả năng đưa ra
những quyết định mang trách nhiệm luân lý (x. Sứ điệp Ngày Thế giới Hòa bình
lần thứ 57, Trí tuệ nhân tạo và hòa bình, 01.01.2024).
AI có thể xử lý dữ liệu rất nhanh, nhưng không thể thay thế
lương tâm, cũng không thể thay con người gặp gỡ Thiên Chúa. Vì thế, trong Sứ
điệp Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội lần thứ 58 (2024), với chủ đề Trí
tuệ nhân tạo và sự khôn ngoan của trái tim, Đức Giáo hoàng Phanxicô mời
gọi mọi người vun đắp "sự khôn ngoan của trái tim", một hồng ân của
Chúa Thánh Thần được hình thành qua cầu nguyện, suy tư và các mối tương quan
nhân vị.
Vì thế, muốn sống khôn ngoan giữa thời đại AI, chúng ta cần
biết lắng nghe: lắng nghe Lời Chúa, lắng nghe lương tâm đã được đào luyện và
lắng nghe tiếng kêu của con người. Chỉ khi đó, công nghệ mới thực sự phục vụ
con người thay vì chi phối con người.
Nếu sự khôn ngoan bắt đầu bằng việc biết lắng nghe Thiên
Chúa, thì bước tiếp theo là biết phân định đâu mới là kho báu đích thực đáng để
chúng ta chọn lựa.
2. Khôn ngoan là biết phân định đâu là kho báu thật
Trong Tin Mừng hôm nay, Đức Giêsu kể hai dụ ngôn về kho báu
chôn trong ruộng và viên ngọc quý (x. Mt 13,44-46). Cả người nông dân lẫn người
thương gia đều nhận ra giá trị độc nhất của điều mình tìm thấy và "bán tất
cả những gì mình có" để sở hữu kho báu ấy. Đó chính là hình ảnh của sự
phân định.
Phân định không chỉ là phân biệt điều tốt với điều xấu,
nhưng còn là nhận ra giữa nhiều điều tốt đâu là điều tốt nhất theo thánh ý
Thiên Chúa. Kho báu và viên ngọc quý trước hết chính là Nước Trời, là chính Đức
Kitô và sự sống trong Người. Vì thế, như thánh Phaolô khẳng định, Thiên Chúa
muốn chúng ta "nên đồng hình đồng dạng với hình ảnh Con của Người"
(Rm 8,29). Tiêu chuẩn cao nhất của sự phân định không phải là lợi ích, thành
công hay danh vọng, nhưng là điều gì giúp chúng ta trở nên giống Đức Kitô hơn.
Đó cũng là một thách đố lớn trong thời đại AI. Các thuật
toán thường ưu tiên những nội dung thu hút nhiều người. Vì thế, điều được xem
nhiều chưa chắc là điều đúng; điều được chia sẻ nhiều chưa chắc là điều tốt;
điều được số đông tán thành cũng chưa chắc phù hợp với Tin Mừng.
Đức Giáo hoàng Phanxicô cảnh báo rằng AI có thể làm suy
giảm khả năng suy tư độc lập và trách nhiệm cá nhân nếu con người chỉ thụ động
tiếp nhận những gì thuật toán đề nghị. "Dữ liệu lớn" rất hữu ích,
nhưng không bao giờ có thể diễn tả trọn vẹn phẩm giá, tự do và chiều sâu của
con người (x. Sứ điệp Ngày Thế giới Hòa bình lần thứ 57, Trí tuệ nhân tạo
và hòa bình, 2024).
Bởi vậy, biết nhiều chưa chắc đã là khôn ngoan. Điều người
Kitô hữu cần không chỉ là nhiều thông tin, nhưng là khả năng nhận ra sự thật và
chọn điều thiện. Chính vì thế, Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo dạy: "Đức
khôn ngoan là nhân đức giúp lý trí thực hành phân định điều thiện đích thực
trong mọi hoàn cảnh và lựa chọn những phương thế thích hợp để thực hiện điều
thiện ấy" (GLHTCG, số 1806).
Đứng trước một thông tin trên mạng, một hình ảnh, một video
do AI tạo ra hay một quyết định quan trọng, người Kitô hữu cần tự hỏi: Điều này
có đúng sự thật không? Có tôn trọng phẩm giá con người không? Có giúp tôi yêu
mến Thiên Chúa và yêu thương tha nhân hơn không?
Đức Giáo hoàng Phanxicô còn nhắc rằng "phân định là
một ân sủng", giúp mỗi người nhận ra kế hoạch Thiên Chúa dành riêng cho
mình (x. GE, số 170). Muốn có ân sủng ấy, chúng ta phải cầu nguyện,
lắng nghe Lời Chúa và để Chúa Thánh Thần hướng dẫn.
Vì thế, người khôn ngoan là người biết sử dụng công nghệ mà
không thần tượng hóa công nghệ; biết tiếp nhận thông tin mà không đánh mất chân
lý; biết tìm kiếm những giá trị trần thế nhưng luôn đặt Nước Trời là kho báu
lớn nhất của cuộc đời.
Tuy nhiên, phân định mới chỉ là bước đầu. Khôn ngoan đích
thực còn đòi hỏi chúng ta can đảm chọn điều thiện và trung thành sống theo điều
mình đã nhận ra.
3. Khôn ngoan là tự do chọn điều quý giá và chịu trách nhiệm về lựa
chọn
Hai dụ ngôn trong Tin Mừng không chỉ nói đến việc khám phá
kho báu hay viên ngọc quý, nhưng còn nhấn mạnh đến một quyết định dứt khoát: cả
hai đều "bán tất cả những gì mình có" để mua lấy điều quý giá ấy (x.
Mt 13,44-46). Điều đó cho thấy sự phân định đích thực luôn dẫn đến hành động.
Biết điều thiện mà không dám chọn điều thiện thì vẫn chưa phải là khôn ngoan
theo Tin Mừng.
Đó cũng là thách đố của người Kitô hữu trong thời đại AI.
Máy móc có thể hỗ trợ chúng ta trong nhiều công việc, nhưng không thể thay
chúng ta quyết định điều đúng hay điều sai. Vì thế, Hội Thánh dạy: "Lương
tâm là một phán đoán của lý trí, nhờ đó con người nhận biết phẩm chất luân lý
của một hành vi cụ thể" (GLHTCG, số 1778). Lương tâm ấy cần được đào luyện
nhờ Lời Chúa, cầu nguyện và giáo huấn của Hội Thánh (x. GLHTCG, số 1783-1785).
AI có thể cung cấp dữ liệu và gợi ý nhiều phương án, nhưng
không thể thay thế lương tâm. Trách nhiệm về mọi quyết định vẫn thuộc về con
người. Đức Giáo hoàng Phanxicô nhấn mạnh rằng tiến bộ khoa học chỉ thực sự mang
lại ích lợi khi được định hướng bởi phẩm giá con người, tình huynh đệ và thiện
ích chung (x. Sứ điệp Ngày Thế giới Hòa bình lần thứ 57, Trí tuệ nhân tạo
và hòa bình, 2024).
Người tìm được kho báu sẵn sàng từ bỏ mọi sự vì biết mình
đã tìm được điều quý giá hơn. Người Kitô hữu hôm nay cũng cần biết từ bỏ những
nội dung độc hại, những thông tin sai sự thật và những cách sử dụng công nghệ
làm nghèo đời sống thiêng liêng cũng như các tương quan gia đình, cộng đoàn và
xã hội. Đó không phải là đánh mất tự do, nhưng là sử dụng tự do để chọn điều thiện.
Hội Thánh không chống lại AI hay những tiến bộ khoa học.
Trái lại, AI là một thành quả của trí tuệ con người do Thiên Chúa ban và cần
được sử dụng để phục vụ sự thật, công lý, giáo dục, chăm sóc người yếu thế và
thiện ích chung. Công nghệ phải phục vụ con người, chứ không được thống trị con
người.
Kết luận
Lời Chúa hôm nay mời gọi sống khôn ngoan giữa thời đại AI.
Điều con người cần không chỉ là tri thức, nhưng là một tâm hồn biết lắng nghe,
biết phân định và biết chọn điều có giá trị vĩnh cửu.
Vì thế, chúng ta hãy cầu xin như vua Salômôn: "Xin ban
cho tôi tớ Ngài một tâm hồn biết lắng nghe" (1 V 3,9). Xin Chúa giúp chúng
ta biết lắng nghe Lời Ngài giữa muôn vàn tiếng nói của thời đại; biết nhận ra
sự thật giữa vô số dữ liệu; biết chọn điều thiện giữa nhiều lời mời gọi; và
luôn đặt Nước Trời là kho báu lớn nhất của đời mình.
AI có thể giúp chúng ta tìm kiếm nhiều điều, nhưng chỉ
lương tâm được Lời Chúa soi sáng mới giúp chúng ta chọn con đường sự sống. Giữa
mọi kho tàng của trần gian, người Kitô hữu luôn xác tín rằng kho báu quý giá
nhất chính là Đức Kitô, Đấng là "sức mạnh và sự khôn ngoan của Thiên
Chúa" (1 Cr 1,24). Chọn Người, chúng ta sẽ tìm được ý nghĩa đích thực của
cuộc đời. Amen.
Lm. Anthony Trung Thành
Leave a Comment