CHÚA NHẬT XXXI THƯỜNG NIÊN – NĂM A
Ml 1,14b–2,2b.8-10; 1 Tx 2,7b-9.13; Mt
23,1-12
Trong
bất cứ cộng đồng nào cũng cần có những người được trao trách nhiệm để hướng
dẫn, tổ chức và phục vụ ích chung. Giáo hội cũng vậy. Ngay từ buổi đầu, Đức
Kitô đã chọn các Tông đồ, trao cho các ngài sứ mạng giảng dạy, thánh hóa và
hướng dẫn cộng đoàn. Vì thế, quyền bính và chức vụ không phải là điều xa lạ với
đời sống Giáo hội. Vấn đề không nằm ở chỗ có quyền bính hay không, nhưng ở chỗ
quyền bính ấy được hiểu và thực thi như thế nào.
Lời
Chúa hôm nay đặt chúng ta trước hai cách thực thi quyền bính hoàn toàn khác
nhau: một bên là xem quyền bính như địa vị để tìm kiếm đặc quyền và khẳng định
mình; bên kia là đón nhận quyền bính như trách nhiệm để phục vụ và trao hiến.
Vì thế, Lời Chúa mời gọi chúng ta từ bỏ lối sử dụng quyền bính quy về bản thân
để bước vào con đường Đức Kitô đã chỉ ra: dùng quyền bính để phục vụ và trao
ban chính mình. Lời mời gọi ấy được triển khai trên một trục thống nhất:
địa vị phải gắn liền với trách nhiệm; trách nhiệm phải được chứng minh bằng đời
sống nhất quán; và đời sống nhất quán phải dẫn đến phục vụ, trao hiến.
1. Địa vị phải gắn liền trách nhiệm
Bài
đọc thứ nhất đưa chúng ta vào một hoàn cảnh rất nghiêm trọng. Những người bị
Thiên Chúa khiển trách không phải là những người ở ngoài dân Chúa, nhưng chính
là các tư tế – những người đã được trao trách nhiệm gìn giữ giao ước, giảng dạy
Lề Luật và hướng dẫn dân. Đáng lẽ chức vụ phải giúp họ trở thành những người
dẫn đường, nhưng họ lại đi trệch đường và làm cho nhiều người vấp ngã vì lời giảng dạy của
mình (x. Ml 2,8). Một chức vụ vốn được trao để xây dựng lại trở
thành nguyên nhân khiến người khác vấp ngã.
Đức
Giêsu tiếp tục cảnh báo nguy cơ ấy trong Tin Mừng hôm nay. Người không phủ nhận
vai trò giảng dạy của các kinh sư và người Pharisêu, nhưng chỉ ra sự bất nhất
trong cách họ thực thi vai trò ấy: Họ nói mà không làm, chất những gánh nặng lên vai
người khác nhưng không muốn góp sức nâng đỡ (x. Mt 23,3-4).
Đáng lẽ quyền bính phải giúp người khác bước đi, nhưng ở đây nó lại trở thành
một gánh nặng đặt trên vai người khác. Nguy hiểm hơn nữa là khi chức vụ trở
thành phương tiện để tìm kiếm chính mình. Đức Giêsu nói họ làm mọi việc để được
người ta nhìn thấy, thích chỗ nhất trong đám tiệc, ghế đầu trong hội đường và
được chào hỏi nơi công cộng (x. Mt 23,5-7). Khi ấy, điều đáng
lẽ là trách nhiệm dần trở thành đặc quyền; việc phục vụ cộng đoàn trở thành cơ
hội khẳng định bản thân.
Cám dỗ
này không chỉ thuộc về những người Pharisêu ngày xưa. Nó có thể xuất hiện ở bất
cứ nơi nào con người được trao một vị trí hay trách nhiệm. Trong Giáo hội, từ
những người có chức thánh đến hội đồng mục vụ, các ban ngành, hội đoàn và những
người đảm nhận các công việc chung, ai cũng có thể bị cám dỗ xem nhiệm vụ mình
đang giữ như một vị trí để được nhìn nhận hơn là một trách nhiệm phải chu toàn.
Trong gia đình cũng vậy: quyền của cha mẹ không phải là quyền áp đặt tùy ý trên
con cái, nhưng trước hết là trách nhiệm yêu thương, giáo dục và làm gương.
Công đồng
Vaticanô II khẳng định rằng các giám mục thi hành quyền bính được trao để xây dựng đoàn chiên trong
chân lý và thánh thiện, đồng thời phải nhớ rằng người lớn hơn phải trở nên như
người nhỏ hơn và người lãnh đạo phải trở thành người phục vụ (x. Công đồng
Vaticanô II, Hiến chế Lumen gentium, số 27). Như vậy, theo Tin Mừng,
càng được trao một vị trí, người ta càng phải ý thức rằng mình đang mang một
trách nhiệm. Chức
vụ không làm tăng phẩm giá của một người, nhưng đặt nơi người ấy trách nhiệm
phục vụ những người được trao phó.
2. Trách nhiệm cần đời sống nhất quán
Một
khi đã hiểu địa vị là trách nhiệm, người được trao trách nhiệm phải tự hỏi:
mình đang chu toàn trách nhiệm ấy bằng cách nào? Bởi trách nhiệm không chỉ được
thể hiện qua những lời nói đúng, những chỉ thị hợp lý hay những kế hoạch tốt
đẹp, nhưng trước hết qua chính đời sống của người lãnh đạo.
Đức
Giêsu phê phán các kinh sư và người Pharisêu không phải vì họ không biết Lề
Luật. Trái lại, họ biết và có khả năng giảng dạy. Điều đáng trách là họ “nói mà không làm”
(Mt 23,3). Họ đặt lên vai người khác những điều mà chính họ không muốn thực
hiện. Như thế, sự thiếu nhất quán nơi người có trách nhiệm không chỉ là một
khuyết điểm cá nhân; nó còn làm tổn thương những người đang nhìn vào họ để tìm
hướng đi. Người
có trách nhiệm vẫn có những yếu đuối, nhưng cần thành thật nhìn nhận thiếu sót,
đón nhận góp ý và sửa mình, thay vì dùng chức vụ để che đậy lỗi lầm.
Một người cha dạy con sống trung thực nhưng lại gian dối trong công việc; một
người phụ trách kêu gọi cộng tác nhưng luôn quyết định một mình; một người
khuyên người khác tha thứ nhưng bản thân lại nuôi dưỡng hận thù; một người mời
gọi cộng đoàn hy sinh nhưng luôn tìm phần thuận lợi cho mình – tất cả những
điều ấy đều làm cho lời nói mất sức thuyết phục.
Trách
nhiệm đòi hỏi người ta phải bắt đầu từ chính mình. Trước khi sửa dạy người
khác, người có trách nhiệm phải để Lời Chúa sửa dạy mình. Trước khi yêu cầu
người khác trung thành, chính mình phải trung thành với bổn phận. Trước khi đòi
hỏi người khác phục vụ, chính mình phải cho thấy rằng mình không sử dụng chức
vụ để tìm lợi ích riêng. Thánh Phaolô là một mẫu gương về sự nhất quán ấy. Ngài
không chỉ rao giảng Tin Mừng, nhưng còn sống giữa cộng đoàn bằng một đời sống
tận tụy. Ngài
nhắc các tín hữu nhớ đến nỗi khó nhọc vất vả của mình: ngài đã làm việc đêm
ngày để khỏi thành gánh nặng cho họ trong thời gian loan báo Tin Mừng (x. 1 Tx
2,9). Lời giảng của Phaolô có sức thuyết phục vì được nâng đỡ
bằng một đời sống hy sinh.
Thánh Phaolô VI nhấn mạnh rằng
con người thời nay dễ lắng nghe chứng nhân hơn thầy dạy; nếu họ lắng nghe thầy
dạy, thì cũng vì người ấy là chứng nhân (x. Tông huấn Evangelii nuntiandi, số 41). Vì thế, người có trách nhiệm trong Giáo hội không chỉ
cần khả năng tổ chức, hướng dẫn hay giảng dạy, nhưng trước hết cần một đời sống
phù hợp với điều mình tuyên xưng và đòi hỏi nơi người khác. Bởi vậy, người có
trách nhiệm không thể chỉ hỏi: “Tôi phải làm gì cho người khác?”, nhưng còn
phải tự hỏi: “Đời sống của tôi đang giúp người khác đến gần Chúa hơn hay làm họ
xa Chúa?”
3. Trách nhiệm phải trở thành phục vụ
Nếu
địa vị phải được đón nhận như trách nhiệm, và trách nhiệm phải được chu toàn
bằng đời sống nhất quán, thì đích điểm của tất cả vẫn là phục vụ và trao hiến.
Người có trách nhiệm không sống cho chức vụ, nhưng sống cho những người được
trao phó.
Nếu
bài đọc thứ nhất và Tin Mừng cho thấy nguy cơ của quyền bính bị biến dạng, thì
bài đọc thứ hai cho chúng ta thấy một hình ảnh hoàn toàn khác nơi thánh Phaolô.
Ngài là Tông đồ, có quyền giảng dạy và hướng dẫn cộng đoàn. Nhưng khi nói về
tương quan của mình với các tín hữu Thêxalônica, thánh Phaolô không nhấn mạnh
đến địa vị Tông đồ. Ngài diễn tả sự dịu dàng của mình giữa cộng đoàn bằng hình ảnh mẹ hiền ấp
ủ con thơ (x. 1 Tx 2,7b). Đây là một cách thực thi quyền bính
rất khác. Người có trách nhiệm không đứng xa cộng đoàn để chỉ ban hành những
mệnh lệnh, nhưng ở giữa cộng đoàn để chia sẻ cuộc sống của họ. Việc cùng sống và lao động
giữa cộng đoàn giúp ngài chia sẻ những gánh nặng của anh chị em (x. 1 Tx 2,9).
Quyền bính ở đây không tạo khoảng cách, nhưng tạo nên sự gần gũi.
Chính
Đức Giêsu xác định nguyên tắc ấy khi nói: “Trong anh em, người làm lớn hơn
cả, phải làm người phục vụ anh em” (Mt 23,11). Người không nói rằng trong
cộng đoàn không được có người lãnh đạo hay người chịu trách nhiệm. Người thay
đổi cách hiểu về sự lớn lao: sự lớn lao được thể hiện nơi lòng khiêm nhường và sự
tận tụy phục vụ những người được trao phó, kể cả những người bé nhỏ, ít được
chú ý.
Điều
này đặc biệt quan trọng đối với đời sống Giáo hội hôm nay. Một cộng đoàn không
chỉ cần những người biết tổ chức, điều hành và quyết định; cộng đoàn còn cần
những người biết lắng nghe, đối thoại, đồng hành và chia sẻ trách nhiệm. Người
lãnh đạo có thể đưa ra một quyết định đúng, nhưng cách đưa ra quyết định cũng
rất quan trọng. Một lời nói thiếu tôn trọng, một thái độ độc đoán hay sự thiếu
lắng nghe có thể làm tổn thương người khác, ngay cả khi điều mình yêu cầu tự nó
không sai. Trái lại, sự gần gũi và thái độ biết lắng nghe có thể giúp người
khác nhận ra rằng mình không chỉ là người phải thi hành một mệnh lệnh, nhưng là
một thành viên được trân trọng trong cộng đoàn.
Đức Thánh Cha Phanxicô diễn tả
tinh thần ấy khi nói về sứ vụ giám mục: có lúc phải đi trước để chỉ đường và nâng đỡ niềm hy vọng; có lúc phải
ở giữa đoàn chiên bằng sự gần gũi đơn sơ và nhân hậu; và có lúc phải đi sau để
giúp những người đang bị bỏ lại phía sau. Ngài đồng thời nhấn mạnh việc lắng
nghe mọi người và phát triển những hình thức tham gia, đối thoại trong đời sống
Giáo hội (x.
Tông huấn Evangelii
gaudium, số 31). Hình ảnh ấy cũng soi sáng cách thực thi trách nhiệm
trong Giáo hội: trách nhiệm không phải là đứng yên ở một vị trí
cao hơn người khác, nhưng là biết đi trước khi cần hướng dẫn, đi giữa để đồng
hành và đi sau để không bỏ rơi một ai. Khi đó, quyền bính thực sự trở thành
phục vụ.
Tuy
nhiên, phục vụ theo Tin Mừng không chỉ là làm một vài công việc cho người khác.
Phục vụ đích thực đòi hỏi trao ban chính mình. Thánh Phaolô cho biết vì quý mến các tín hữu
Thêxalônica, ngài sẵn sàng hiến cho họ không những Tin Mừng của Thiên Chúa mà
cả mạng sống của mình (x. 1 Tx 2,8). Người mục tử không chỉ
trao cho cộng đoàn những điều mình có, nhưng cuối cùng phải biết trao điều mình
là.
Điều
ấy không chỉ dành cho giám mục hay linh mục. Quyền của cha mẹ trong gia đình luôn đi đôi
với bổn phận yêu thương, giáo dục và chăm sóc con cái; quyền ấy cần được thực
thi bằng gương sáng và sự hy sinh. Một người đứng đầu hội đoàn
chứng minh ý nghĩa của trách nhiệm không phải bằng việc mọi người gọi mình bằng
chức danh nào, nhưng bằng thời gian, công sức và sự kiên nhẫn mình dành cho anh
chị em. Một người được giao phụ trách công việc trong giáo xứ thực sự thi hành
trách nhiệm theo tinh thần Tin Mừng khi sẵn sàng nhận phần khó về mình, tạo điều
kiện cho người khác cộng tác và vui khi thấy người khác trưởng thành.
Đây
cũng là lý do quyền bính trong Giáo hội không thể tách khỏi mẫu gương Đức Kitô.
Người là
Thầy và là Chúa, nhưng đã cúi xuống rửa chân cho các môn đệ; Người là Mục Tử
nhân lành, hiến mạng sống vì đoàn chiên (x. Ga 13,13-15; 10,11).
Vì thế, mọi quyền bính trong Giáo hội chỉ có thể được hiểu đúng khi được đặt
dưới ánh sáng của Đức Kitô, Đấng tự nguyện hiến mình để cứu độ con người. Khi được thực thi theo mẫu
gương ấy, quyền bính giúp người khác trưởng thành, xây dựng hiệp thông và đưa
họ đến gần Thiên Chúa hơn.
Kết luận
Lời
Chúa Chúa nhật hôm nay đặt trước mỗi chúng ta một câu hỏi rất cụ thể: Tôi đang
hiểu và sống trách nhiệm được trao như thế nào? Câu trả lời không chỉ dành cho những người
giữ chức vụ lớn, mà con tất cả mọi người, vì
mỗi người đều đang được trao một trách nhiệm nào đó:
trong Giáo hội, giáo xứ, hội đoàn, gia đình hay công việc.
Đức
Giêsu không mời chúng ta chạy trốn trách nhiệm, nhưng mời gọi chúng ta thanh
luyện cách sống trách nhiệm. Đừng để chức vụ trở thành nơi tìm kiếm bản thân;
hãy để nó trở thành cơ hội phục vụ. Đừng dùng quyền được trao để chất thêm gánh
nặng lên người khác; hãy dùng nó để nâng đỡ những người đang mang gánh nặng.
Đừng chỉ đòi người khác phải làm điều đúng; hãy để chính đời sống mình trở
thành chứng tá cho điều mình mong đợi nơi họ. Vì thế, ngay hôm nay, mỗi người hãy chọn một
việc cụ thể: lắng nghe người mình có trách nhiệm chăm sóc, nhận lỗi về một điều
mình chưa làm gương, hoặc cùng gánh một công việc khó với anh chị em.
Con
đường Tin Mừng hôm nay được triển khai trên một trục duy nhất: địa vị phải trở
thành trách nhiệm; trách nhiệm phải được chứng minh bằng đời sống nhất quán; và
đời sống nhất quán phải hướng đến phục vụ, trao hiến. Khi đi được con đường ấy,
quyền bính không còn làm con người xa nhau, nhưng trở thành phương thế xây dựng
hiệp thông; chức vụ không còn là điều nâng chúng ta lên trên người khác, nhưng
là lời mời gọi cúi xuống gần họ hơn. Và khi ấy, lời Đức Giêsu mới thực sự trở
thành tiêu chuẩn cho những ai được trao trách nhiệm trong Giáo hội: “Trong
anh em, người làm lớn hơn cả, phải làm người phục vụ anh em” (Mt 23,11).
Lm. Anthony Trung Thành
Leave a Comment