LỄ KÍNH THÁNH BATÔLÔMÊÔ, TÔNG ĐỒ
Kh 21,9b-14; Ga 1,45-51
Ngày 24/08
MỘT TẤM LÒNG KHÔNG GIAN DỐI
Trong cuộc sống, người ta thường chú ý đến những gì biểu
hiện bên ngoài nơi một con người: khả năng, địa vị hay thành công. Nhưng Thiên Chúa lại nhìn sâu hơn.
Người nhìn vào tâm hồn, nơi những chọn lựa, ý hướng và khát vọng sâu kín nhất
của mỗi người. Vì thế, giá trị đích thực của người môn đệ không hệ tại ở vẻ bề
ngoài, nhưng trước hết ở một tâm hồn chân thành trước mặt Thiên Chúa. Bài Tin
Mừng trong lễ kính thánh Batôlômêô hôm nay cho chúng ta một hình ảnh rất đẹp về
điều đó. Khi Nathanaen tiến đến với Đức Giêsu, Người đã nói về ông: “Đây
đích thật là một người Ítraen, lòng dạ không có gì gian dối” (Ga 1,47). Một
lời nhận xét ngắn gọn nhưng dường như tóm kết cả con người Nathanaen. Tuy
chưa hiểu hết Đức Giêsu là ai và vẫn còn mang những giới hạn, định kiến, nhưng
nơi ông có một điều quý giá: một tấm lòng không gian dối.
Theo truyền
thống Kitô giáo, Nathanaen thường được đồng hóa với thánh Batôlômêô Tông đồ mà
Hội Thánh kính nhớ hôm nay. Qua cuộc gặp gỡ giữa Nathanaen với Đức Giêsu, chúng
ta có thể nhận ra ba nét nổi bật của một tâm hồn không gian dối: thành
thật với chính mình, để cho Chúa nhìn thấu và biến đổi mình, và trung thành
sống điều mình đã tin.
1. Không gian dối là dám thành thật
với chính mình
Khi Philípphê
gặp Nathanaen và nói: “Đấng mà sách Luật Môsê và các ngôn sứ nói tới, chúng
tôi đã gặp: đó là ông Giêsu, con ông Giuse, người Nadarét” (Ga 1,45), phản
ứng đầu tiên của Nathanaen không phải là tin ngay. Ông thẳng thắn hỏi: “Từ
Nadarét, làm sao có cái gì hay được?” (Ga 1,46). Câu nói ấy cho thấy
Nathanaen vẫn còn mang định kiến. Ông khó có thể hình dung Đấng mà dân
Ítraen mong đợi lại xuất thân từ
một nơi nhỏ bé như Nadarét. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là ông không che giấu
suy nghĩ của mình, cũng không giả vờ tin điều mình chưa xác tín. Chính trong
bối cảnh ấy, lời Đức Giêsu dành cho ông càng trở nên ý nghĩa: “Đây đích thật
là một người Ítraen, lòng dạ không có gì gian dối.” Đức Giêsu không khẳng
định Nathanaen là một con người hoàn hảo, không có giới hạn hay định kiến,
nhưng Người nhận ra nơi ông một tâm hồn ngay thẳng, không hai lòng và không cố
tạo nên một hình ảnh khác với con người thật của mình.
Đó cũng là
thái độ cần thiết trong đời sống đức tin. Thiên Chúa không đòi chúng ta phải
tạo ra một vẻ thánh thiện bên ngoài để đến trước mặt Người. Người muốn chúng ta
đến với Người bằng chính con người thật của mình, với những ưu điểm và khuyết
điểm, với đức tin và cả những nghi nan, với lòng quảng đại nhưng cũng với những
yếu đuối của phận người. Trở ngại trên con đường nên thánh không chỉ nằm ở
những khuyết điểm chúng ta đang có, nhưng còn ở thái độ không dám nhìn nhận
chúng. Con người dễ nhận thấy lỗi lầm của người khác nhưng lại khó nhận ra
những góc tối trong chính tâm hồn mình; dễ tìm lý do để biện minh cho bản thân
nhưng lại nghiêm khắc khi xét đoán tha nhân. Khi ấy, sự gian dối không nhất
thiết biểu hiện bằng những lời nói dối rõ ràng, nhưng có thể ẩn dưới một đời sống
thiếu thống nhất giữa con người bên ngoài và thực tại nội tâm.
Qua thái độ của Nathanaen, chúng ta được mời gọi trở về với
sự chân thật ấy. Nếu đang yếu
đuối, hãy khiêm tốn nhìn nhận sự yếu đuối; nếu còn nghi nan, hãy đem những nghi
nan ấy đến với Chúa; nếu đã sai lầm, hãy can đảm nhận lỗi và bắt đầu lại. Một
tâm hồn không gian dối không phải là tâm hồn không bao giờ sai lầm, nhưng là
tâm hồn dám nhìn nhận sai lầm và sẵn sàng để sự thật sửa đổi mình.
2. Không gian dối là để cho Chúa nhìn
thấu và biến đổi
Khi Nathanaen
tiến đến, Đức Giêsu đã biết ông. Nathanaen ngạc nhiên hỏi: “Làm sao Ngài lại
biết tôi?” Đức Giêsu trả lời: “Trước khi Philípphê gọi anh, lúc anh đang
ở dưới cây vả, tôi đã thấy anh rồi” (Ga 1,48). Tin Mừng không giải thích
điều gì đã xảy ra dưới cây vả. Tuy nhiên, lời Đức Giêsu đủ để Nathanaen nhận ra
rằng mình đang đứng trước một Đấng biết ông theo cách vượt quá sự hiểu biết
thông thường. Trước khi ông nhìn thấy Đức Giêsu, Đức Giêsu đã nhìn thấy ông;
trước khi ông tìm đến Chúa, Chúa đã biết ông. Điều đó diễn tả một thực tại sâu
xa của đời sống đức tin: sáng kiến luôn thuộc về Thiên Chúa. Chúng ta tìm kiếm
Người bởi vì Người đã tìm kiếm chúng ta trước; chúng ta có thể nhận biết Người
bởi vì Người đã biết và gọi chúng ta trước. Cái nhìn của Thiên Chúa thấu suốt
những nơi sâu kín nhất trong tâm hồn mà không ai có thể chạm tới.
Thánh Vịnh
gia từng thốt lên: “Lạy Chúa, Ngài dò xét con và Ngài biết rõ” (Tv 139,1).
Cái nhìn của Thiên Chúa không nhằm dò xét để kết án, nhưng là cái nhìn của tình
yêu. Người nhìn thấy những điều tốt đẹp cũng như những vết thương, những khát
vọng thánh thiện cũng như những yếu đuối của chúng ta. Người nhìn thấu tất cả
để thanh luyện, chữa lành và biến đổi. Vì thế, vấn đề không phải là Thiên Chúa
có biết con người thật của chúng ta hay không, nhưng là chúng ta có sẵn sàng để
Người bước vào và biến đổi những vùng sâu kín của tâm hồn hay không. Có thể vẫn
còn đó một sự tự ái chưa muốn từ bỏ, một mối bất hòa chưa muốn hòa giải, một
tham vọng âm thầm nuôi dưỡng hay một thói quen mà chúng ta biết cần phải thay
đổi. Một tấm lòng không gian dối là một tâm hồn không che giấu những
thực tại ấy trước ánh sáng của Thiên Chúa.
Vì thế, Kitô
hữu trưởng thành không chỉ bận tâm với câu hỏi: “Người khác nghĩ gì về tôi?”, nhưng quan trọng hơn phải biết tự
hỏi: “Chúa nhìn thấy gì nơi tôi?” Người đời chỉ có thể nhìn thấy
những gì chúng ta biểu lộ, còn Thiên Chúa nhìn thấy tận đáy lòng. Nathanaen
đã để cái nhìn của Đức Giêsu chạm đến mình, và chính cuộc gặp gỡ ấy làm thay
đổi cách ông nhìn về Người. Ông vừa mới hỏi: ‘Từ Nadarét, làm sao có cái gì
hay được?’, giờ đây lại tuyên xưng: “Thưa Thầy, chính Thầy là Con Thiên Chúa, chính Thầy là Vua
Ítraen!” (Ga 1,49). Nathanaen không cố bảo vệ quan điểm ban đầu để chứng
minh mình đúng, nhưng sẵn sàng để chân lý vừa được khám phá làm thay đổi
nhận thức của mình. Đó chính là
nét đẹp của một tâm hồn không gian dối: không uốn sự thật theo suy nghĩ
của mình, nhưng sẵn sàng thay đổi chính mình để phù hợp với sự thật.
3. Không gian dối là sống trung thành
với điều mình đã tin
Cuộc gặp gỡ
của Nathanaen với Đức Giêsu không kết thúc bằng lời tuyên xưng đức tin. Đức
Giêsu nói với ông: “Anh sẽ còn được thấy những điều lớn lao hơn thế nữa” (Ga
1,50). Rồi Người mở ra trước mắt ông một chân trời mới: “Các anh sẽ thấy
trời rộng mở, và các thiên thần của Thiên Chúa lên lên xuống xuống trên Con
Người” (Ga 1,51). Nathanaen được mời gọi bước vào một hành trình đức tin.
Từ một người đứng bên ngoài với những câu hỏi và định kiến, ông trở thành môn
đệ; từ người được Philípphê mời “Cứ đến mà xem”, ông trở thành người
bước theo Đức Kitô và làm chứng cho Người.
Bài đọc thứ
nhất cho thấy ý nghĩa sâu xa của hành trình ấy. Trong thị kiến về Giêrusalem mới,
thánh Gioan nhìn thấy Thành Thánh với “mười hai nền móng, trên đó có tên
mười hai Tông Đồ của Con Chiên” (Kh 21,14). Thánh Batôlômêô thuộc về Nhóm
Mười Hai ấy. Một con người từng mang định kiến về Nadarét, sau cuộc gặp
gỡ với Đức Giêsu, đã trở thành một trong những nền móng của Thành Thánh. Hình ảnh ấy cho thấy sự chân thành
của người môn đệ phải dẫn tới sự trung thành. Đức tin không chỉ là những cảm
xúc đạo đức thoáng qua hay những lời tuyên xưng trên môi miệng, nhưng phải dần
trở thành nguyên tắc định hướng cho toàn bộ cuộc đời.
Theo truyền thống Hội Thánh, thánh Batôlômêô đã nhiệt thành
loan báo Tin Mừng và cuối cùng hiến dâng mạng sống để làm chứng cho Đức Kitô. Lời tuyên xưng “Chính Thầy là Con
Thiên Chúa” không dừng lại ở khoảnh khắc gặp gỡ ban đầu, nhưng trở thành
định hướng cho cả cuộc đời Tông đồ của ngài. Sự chân thật trong lời tuyên xưng
đã được chứng thực bằng sự trung thành trong sứ mạng. Đây cũng là thước đo sự
chân thật của đức tin nơi mỗi người chúng ta. Nếu tuyên xưng Thiên Chúa là Cha nhưng
lại sống thiếu tình huynh đệ; nếu đón nhận lòng thương xót của Chúa nhưng không
sẵn lòng tha thứ; nếu lắng nghe Lời Chúa nhưng đời sống vẫn hoàn toàn bị chi
phối bởi những tính toán ích kỷ, thì giữa điều chúng ta tuyên xưng và điều
chúng ta sống vẫn còn một khoảng cách.
Một tấm lòng không gian dối luôn cố gắng làm cho khoảng cách
ấy ngày càng được thu hẹp: để
lời cầu nguyện phù hợp với cách sống, để điều tuyên xưng trên môi miệng trở
thành những chọn lựa cụ thể, và để đức tin được thể hiện bằng tình yêu, lòng
trung tín và tinh thần phục vụ.
Kết luận
Thánh
Batôlômêô không đến với Đức Giêsu như một con người đã hoàn hảo. Ngài đến với
những giới hạn, những câu hỏi và cả định kiến của mình, nhưng với một tấm lòng
chân thành. Chính sự chân thành ấy giúp ngài dám “đến mà xem”, để cho
Đức Giêsu nhìn thấu và biến đổi, rồi trung thành với lời tuyên xưng đức tin
bằng cả cuộc đời Tông đồ. Nơi thánh Batôlômêô, chúng ta nhận ra rằng một tấm
lòng không gian dối không phải là một tâm hồn không có giới hạn hay yếu đuối, nhưng
là một tâm hồn biết thành thật với chính mình, sẵn sàng để Chúa biến đổi và
trung thành sống điều mình đã tin.
Mỗi người
chúng ta cũng được mời gọi sống như thế. Giữa một cuộc sống mà con người dễ chú
trọng đến hình ảnh bên ngoài và che giấu những giới hạn của mình, Chúa mời gọi
chúng ta trở về với sự chân thật của tâm hồn. Vì thế, mỗi ngày chúng ta hãy tự
hỏi: Nếu hôm nay Đức Giêsu nhìn vào tâm hồn tôi, Người sẽ thấy gì? Giữa điều
tôi tin, điều tôi nói và điều tôi sống có thực sự thống nhất với nhau không?
Nhờ lời chuyển cầu của thánh Batôlômêô Tông đồ, xin Chúa thanh luyện tâm hồn
chúng ta khỏi mọi giả dối và hai lòng; ban cho chúng ta sự chân thành để nhận
ra con người thật của mình, sự khiêm tốn để cho Chúa biến đổi mình và lòng
trung thành để sống điều mình tuyên xưng, hầu cuộc đời chúng ta ngày càng trở
nên lời chứng chân thật cho Đức Kitô. Amen.
Lm. Anthony Trung Thành
Leave a Comment