CHÚA NHẬT
XXI THƯỜNG NIÊN – NĂM A
Is
22,19-23; Rm 11,33-36; Mt 16,13-20
NHỮNG CÁNH
CỬA CẦN MỞ – NHỮNG CÁNH CỬA CẦN ĐÓNG
Mỗi ngôi nhà đều có cửa, và
mỗi cánh cửa thường đi kèm với một chiếc chìa khóa. Cánh cửa được mở để đón
người thân, bạn bè, ánh sáng, làn gió mát và những điều tốt đẹp từ bên ngoài;
nhưng cũng có lúc phải đóng lại để bảo vệ những gì quý giá bên trong. Vì thế,
điều quan trọng không phải là cánh cửa luôn mở hay luôn đóng, nhưng là biết khi
nào cần mở và khi nào cần đóng.
Đời sống con người cũng có rất
nhiều “cánh cửa”: cánh cửa tâm hồn, gia đình, các mối tương quan, công việc,
tiền bạc, thế giới kỷ thuật số và mạng xã hội. Mỗi ngày, dù ý thức hay không,
chúng ta vẫn đang mở và đóng những cánh cửa ấy. Có những điều chúng ta cho phép
bước vào tâm hồn và có những điều chúng ta từ chối; có những tiếng nói chúng ta
lắng nghe và những giá trị chúng ta lựa chọn để định hướng cuộc đời.
Hình ảnh chiếc chìa khóa xuất
hiện nổi bật trong Phụng vụ Lời Chúa hôm nay. Trong bài đọc thứ nhất, Thiên
Chúa trao “chìa khóa nhà Đavít” cho Êliakim (Is 22,22); còn trong Tin Mừng, Đức
Giêsu trao cho Phêrô “chìa khóa Nước Trời” (Mt 16,19). Chiếc chìa khóa ấy gợi
lên quyền bính, trách nhiệm và sự khôn ngoan phân định: cánh cửa cần mở, cánh
cửa cần đóng.
Từ hình ảnh ấy, Lời Chúa mời
gọi mỗi Kitô hữu nhìn lại đời sống của mình: đâu là những cánh cửa cần mở, đâu
là những cánh cửa phải đóng, và làm thế nào để biết mở hay đóng cho đúng?
1. Mở cửa để đón nhận
Bài đọc thứ nhất kể lại việc
Sobna bị cách chức và Êliakim được Thiên Chúa trao trách nhiệm. Khi nói về
người được trao chìa khóa nhà Đavít, Thiên Chúa không nhấn mạnh đến đặc quyền
nhưng đến trách nhiệm: “Nó sẽ là cha đối với cư dân Giêrusalem và nhà Giuđa”
(Is 22,21). Như thế, quyền bính được Thiên Chúa trao phó không nhằm phục vụ lợi
ích cá nhân, nhưng hướng đến việc chăm sóc và phục vụ cộng đoàn.
Hình ảnh ấy đạt tới ý nghĩa
sâu xa hơn trong Tin Mừng. Sau khi Phêrô tuyên xưng: “Thầy là Đức Kitô, Con
Thiên Chúa hằng sống” (Mt 16,16), Đức Giêsu trao cho ông chìa khóa Nước Trời.
Việc trao chìa khóa diễn tả trách nhiệm đặc biệt được Đức Kitô ủy thác cho
Phêrô trong Hội Thánh. Quyền bính ấy không phải là đặc quyền cá nhân, nhưng
được đặt trong sứ mạng phục vụ và xây dựng cộng đoàn mà chính Đức Kitô thiết
lập.
Điều đó cho thấy một nguyên
tắc quan trọng của đời sống Kitô hữu: những gì Thiên Chúa trao cho chúng ta
không phải chỉ để giữ cho riêng mình, nhưng còn để sinh ích cho người khác.
Người có khả năng được mời gọi dùng khả năng ấy để phục vụ; người có của cải
được mời gọi biết chia sẻ; người có chức vụ phải dùng quyền hạn để bảo vệ người
yếu thế; cha mẹ được trao trách nhiệm để mở cho con cái con đường dẫn đến sự
trưởng thành và đức tin.
Nhưng trước hết, các Kitô hữu
phải biết mở cửa tâm hồn cho chính Thiên Chúa. Có thể chúng ta vẫn đi lễ, đọc
kinh và tham gia các sinh hoạt tôn giáo, nhưng vẫn giữ lại những căn phòng mà
chúng ta không muốn Chúa bước vào: cách sử dụng tiền bạc, những tương quan
thiếu ngay chính, những mâu thuẫn chưa muốn hòa giải, những tham vọng hay một
tội lỗi chưa muốn từ bỏ. Khi ấy, có thể Chúa vẫn hiện diện trong đời sống chúng
ta, nhưng Người chưa thực sự được trao chìa khóa của toàn bộ ngôi nhà tâm hồn
chúng ta.
Mở cửa cho Thiên Chúa tất yếu
dẫn đến việc mở cửa cho tha nhân. Một đức tin chân thật không làm cho trái tim
ngày càng khép kín, nhưng giúp chúng ta biết đón nhận, lắng nghe, cảm thông và
tha thứ.
Tinh thần mở ra ấy cũng được
Đức Thánh Cha Phanxicô đặt vào trung tâm của đời sống truyền giáo. Ngài trình
bày Hội Thánh “đi ra” như một Hội Thánh mở rộng cửa để đến với con người, nhất
là những người đang ở bên lề; đồng thời dùng hình ảnh người cha trong dụ ngôn
người con hoang đàng luôn để cửa mở, sẵn sàng đón người con trở về. Đức Thánh
Cha mời gọi Hội Thánh trở thành nhà của Chúa Cha, nơi những cánh cửa luôn rộng
mở để con người có thể đến gặp gỡ Thiên Chúa và tìm được chỗ đứng trong cộng
đoàn (x. EG 46-47).
Tinh thần ấy phải bắt đầu ngay
trong gia đình và cộng đoàn. Có những cánh cửa cần được mở lại sau nhiều năm
đóng kín: giữa vợ chồng sau những tổn thương; giữa cha mẹ và con cái sau những
bất đồng; giữa anh chị em vì chuyện tiền bạc hay gia tài; giữa bề trên và bề
dưới sau những hiểu lầm; giữa những người từng làm tổn thương nhau.
Tuy nhiên, những cánh cửa ấy
chỉ có tình yêu mới đủ sức mở ra. Khi tự ái đẩy con người ra xa nhau và lý trí
dựng lên những bức tường ngăn cách, thì chỉ có tình yêu kiên nhẫn và bao dung
mới là chiếc chìa khóa duy nhất có thể làm mềm lòng người và mở lại con đường
đi tới sự hòa giải. Với tình yêu ấy, đôi khi chỉ cần một lời hỏi thăm, một sự
lắng nghe hay một cơ hội gặp gỡ nhau để bắt đầu lại cũng có thể mở được cánh
cửa đã khép kín từ lâu.
2. Đóng cửa để bảo vệ
Lời Chúa hôm nay không chỉ nói
đến mở mà còn nói đến đóng: “Nó mở ra thì không ai đóng được, nó đóng lại thì
không ai mở được” (Is 22,22). Một chiếc chìa khóa có hai chức năng: mở cửa để
đón nhận điều tốt và đóng cửa để bảo vệ những gì quý giá.
Vì thế, sống cởi mở không có
nghĩa là chấp nhận tất cả. Lòng bao dung Kitô giáo không đồng nghĩa với việc
xóa nhòa ranh giới giữa thiện và ác. Có những điều chúng ta phải đủ yêu thương
để mở cửa, nhưng cũng có những điều phải đủ can đảm để đóng lại.
Điều này đặc biệt quan trọng
trong bối cảnh hôm nay. Sự phát triển của công nghệ kỹ thuật số đã mở ra những
khả năng chưa từng có trong việc giao tiếp, học hỏi và tiếp cận thông tin. Đức
Thánh Cha Phanxicô nhìn nhận Internet và mạng xã hội đã tạo nên một phương thức
mới trong giao tiếp và thiết lập các mối liên hệ, đồng thời mang lại những cơ
hội cho đối thoại, gặp gỡ, trao đổi, tiếp cận thông tin và tri thức, kể cả
trong các hoạt động mục vụ (x. CV 87). Cùng với đó, sự phát triển của trí tuệ
nhân tạo tiếp tục mở rộng những tiềm năng tích cực này. Trong sứ điệp gửi các
tham dự viên Hội nghị thường niên lần thứ hai về trí tuệ nhân tạo (AI), đạo đức
và quản trị doanh nghiệp, ngày 17/06/2025, Đức Thánh Cha
Lêô XIV nhìn nhận AI có tiềm năng lớn lao trong việc mang lại lợi ích cho gia
đình nhân loại, trong đó có việc hỗ trợ nghiên cứu y tế và khám phá khoa học.
Đồng thời, ngài nhấn mạnh rằng những lợi ích và nguy cơ của AI phải được đánh
giá dựa trên một tiêu chuẩn đạo đức cao hơn, đó là sự phát triển toàn diện của
con người và xã hội, cùng với việc bảo vệ phẩm giá bất khả xâm phạm của mỗi con
người.
Tuy nhiên, Đức Thánh Cha
Phanxicô cũng cảnh báo rằng môi trường kỹ thuật số có thể trở thành không gian
của cô đơn, thao túng, lệ thuộc và bạo lực; đó cũng là nơi dễ lan truyền tin
giả, định kiến và nội dung gây hại (x. CV 88-89). Trong chiều hướng ấy, Đức
Thánh Cha Lêô XIV lưu ý rằng AI, dù là một thành quả đặc biệt của tài năng con
người, vẫn chỉ là một công cụ; vì thế, nó có thể được sử dụng cho những mục
đích tốt đẹp, nhưng cũng có thể bị lạm dụng vì lợi ích ích kỷ, thậm chí để kích
động xung đột và gây hấn.
Những nhận định ấy cho thấy
rằng trong thế giới kỹ thuật số và công nghệ mới, vấn đề không chỉ là có thể sử
dụng điều gì, nhưng là phải biết phân định điều gì thực sự phục vụ con người và
điều gì có thể làm tổn thương phẩm giá, tự do và các tương quan của con người.
Bởi vậy, các Kitô hữu không
thể đồng nhất điều được xã hội chấp nhận với điều tốt về mặt luân lý, cũng
không thể lấy sự phổ biến của một hành vi làm tiêu chuẩn cho sự đúng đắn. Không
phải điều gì xuất hiện trên màn hình cũng đáng xem; không phải thông tin nào
được chia sẻ nhiều cũng là sự thật; không phải mối tương quan nào mang lại những cảm
xúc dễ chịu cũng lành mạnh; không phải cơ hội kiếm
tiền nào cũng phù hợp với lương tâm.
Có những cánh cửa phải đóng
lại: gian dối, tham lam, ngoại tình, cờ bạc, nghiện ngập, bạo lực, vu khống và
những thỏa hiệp với tội lỗi. Có những cuộc trò chuyện phải dừng lại khi chúng bắt đầu xâm
phạm danh dự của người khác; những mối tương quan
phải đặt giới hạn khi đe dọa sự chung thủy gia đình; những nội dung kỹ thuật số
phải dứt khoát loại bỏ khi làm tổn hại đến phẩm giá con người, sự trong sạch
của tâm hồn và các tương quan chân thực.
Điều này đặc biệt đặt ra trách
nhiệm cho các bậc cha mẹ và các nhà giáo dục. Cha mẹ và thầy cô không chỉ mở
cho con em mình những cánh cửa dẫn đến học vấn, nghề nghiệp và tương lai, mà
còn phải giúp các em học cách đóng những cánh cửa có thể đưa sự dữ vào tâm hồn.
Việc tiếp cận thế giới kỹ thuật số cần đi đôi với giáo dục về năng lực tự chủ,
ý thức trách nhiệm và sự phân định.
Giáo lý Hội Thánh Công giáo
nhắc rằng việc đào luyện lương tâm là công việc kéo dài suốt đời. Ngay từ những
năm đầu đời, việc đào luyện ấy giúp con người nhận biết và thực hành luật nội
tâm; đồng thời hướng con người đến các nhân đức, giúp phòng ngừa hoặc
chữa lành những sợ hãi, ích kỷ, kiêu căng, mặc cảm tội lỗi và những xu hướng
lệch lạc phát sinh từ sự yếu đuối và lỗi lầm của con người (x.
GLHTCG 1783-1784).
Như thế, đóng cửa trước sự dữ
không phải là sợ hãi thế giới, nhưng là thực thi trách nhiệm bảo vệ lương tâm
và gìn giữ sự tự do đích thực của con người.
3. Phân định để biết khi nào mở, khi nào đóng
Có chìa khóa là điều quan
trọng, nhưng quan trọng hơn là biết sử dụng chìa khóa đúng lúc. Bởi có khi chúng ta mở những cánh cửa
đáng lẽ phải đóng, nhưng cũng có khi lại đóng những cánh cửa đáng lẽ phải mở.
Có người mở cửa cho tiền bạc
và lợi ích nhưng lại đóng cửa trước người nghèo; mở lòng với những lời nịnh
hót, tâng bốc nhưng đóng lòng trước lời góp ý chân thành; dành hàng giờ cho
mạng xã hội nhưng lại không có thời gian trò chuyện với người thân. Có người
đóng cửa với một người từng lầm lỗi dù người ấy thực lòng muốn trở về. Nguy
hiểm hơn cả, chúng ta có thể mở cửa cho rất nhiều thứ nhưng lại đóng cửa trước
chính Thiên Chúa.
Vì vậy, vấn đề cốt lõi là phân
định. Bài đọc thứ hai đưa chúng ta đến nền tảng của sự phân định ấy. Thánh
Phaolô thốt lên: “Ôi thẳm sâu thay sự giàu có, khôn ngoan và thông biết của
Thiên Chúa!” (Rm 11,33). Con người không phải là thước đo tuyệt đối của chân
lý. Nguồn mạch của sự khôn ngoan đích thực là Thiên Chúa, bởi “muôn vật đều do
Người mà có, nhờ Người mà tồn tại và quy hướng về Người” (Rm 11,36).
Chính Phêrô trong Tin Mừng
cũng không nhận ra căn tính của Đức Giêsu chỉ nhờ khả năng suy luận. Đức Giêsu
nói với ông: “Không phải phàm nhân mặc khải cho anh điều ấy, nhưng là Cha của
Thầy, Đấng ngự trên trời” (Mt 16,17). Điều đó cũng gợi cho chúng ta thấy rằng việc nhận biết những thực
tại thuộc về Thiên Chúa không chỉ dựa trên suy luận
của con người, nhưng còn đòi hỏi một tâm hồn biết mở ra trước ánh sáng và sự
hướng dẫn của Người.
Đức Thánh Cha Phanxicô nhấn
mạnh rằng phân định không chỉ đòi hỏi khả năng suy luận hay lẽ thường, nhưng
còn là một ơn ban cần phải cầu xin Chúa Thánh Thần và vun trồng bằng cầu
nguyện, suy tư, đọc sách và sự hướng dẫn khôn ngoan (x. GE 166). Khả năng ấy
càng cần thiết khi cuộc sống mở ra vô số khả năng hành động và giải trí, trong
khi thế giới có thể trình bày tất cả như thể đều hợp lệ và tốt đẹp; nếu thiếu
sự khôn ngoan của phân định, con người dễ bị cuốn theo những xu hướng nhất thời
(x. GE 167).
Theo nghĩa đó, phân định Kitô
giáo không chỉ là cân nhắc điều gì có lợi hay thuận tiện cho bản thân, nhưng
còn là tìm kiếm điều phù hợp với ý muốn của Thiên Chúa trong những hoàn cảnh cụ
thể. Vì thế, trước mỗi chọn lựa, các Kitô hữu cần tự hỏi: Điều này có đưa tôi
đến gần Thiên Chúa hơn không? Có giúp tôi sống phù hợp hơn với Tin Mừng không?
Có tôn trọng phẩm giá người khác không? Có xây dựng sự hiệp nhất và bình an
trong gia đình, cộng đoàn không?
Để làm được điều đó, lương tâm
phải được đào luyện dưới ánh sáng Lời Chúa. Thư gửi tín hữu Do Thái khẳng định: “Lời
Thiên Chúa là lời sống động, hữu hiệu và sắc bén hơn cả gươm hai lưỡi: xuyên
thấu chỗ phân cách tâm với linh, cốt với tủy; lời đó phê phán tâm tình cũng như
tư tưởng của lòng người” (Dt 4,12). Nhờ đón nhận Lời Chúa
trong đức tin và cầu nguyện, đem ra thực hành và xét lại lòng mình dưới ánh
sáng Thập giá Đức Kitô, lương tâm chúng ta mới được soi sáng để nhận ra điều
chân thật và điều thiện hảo; cùng với sự hỗ trợ từ các ân huệ Chúa Thánh Thần,
lời khuyên của tha nhân và giáo huấn của Hội Thánh (x. GLHTCG 1785).
Vì thế, người trưởng thành
trong đức tin không phải là người mở tất cả, cũng không phải là người đóng tất
cả, nhưng là người biết tìm kiếm ánh sáng của Thiên Chúa để nhận ra điều gì cần
đón nhận và điều gì cần từ chối, nhờ đó sử dụng tự do của mình phù hợp với Tin
Mừng.
Kết luận
Lời Chúa hôm nay gợi cho mỗi
người nhớ về chiếc chìa khóa đã được Thiên Chúa đặt vào tay mình. Chiếc chìa
khóa ấy nhắc đến trách nhiệm mà mỗi người đang mang trong cuộc đời. Người cha,
người mẹ đang giữ những
chiếc chìa khóa quan trọng của đời sống gia đình; người
trẻ đang giữ chìa khóa của tương lai; người có trách nhiệm đang giữ những chiếc
chìa khóa có thể ảnh hưởng đến cuộc đời người khác. Nhưng sâu xa hơn, mỗi người
đều đang giữ chìa khóa của chính tâm hồn mình. Vì thế, mỗi chúng ta cần tự hỏi:
Tôi đang sử dụng chiếc chìa khóa được trao như thế nào? Tôi
đang mở cánh cửa nào mà lẽ ra phải đóng? Tôi đang đóng cánh cửa nào mà lẽ ra
phải mở? Và cuối cùng, tôi đang trao chìa khóa cuộc đời mình cho ai nắm giữ?
Xin Chúa cho chúng ta đủ yêu
thương để mở cửa cho Chúa, cho tha nhân, cho sự tha thứ, lòng thương xót và
những điều thiện hảo; đủ can đảm để đóng cửa trước tội lỗi, gian dối và những
gì đang âm thầm phá hủy tâm hồn cũng như gia đình; và nhất là đủ khôn ngoan để
phân định, hầu biết cánh cửa nào Chúa muốn chúng ta mở và cánh cửa nào Người
muốn chúng ta đóng. Amen.
Lm. Anthony Trung Thành
Leave a Comment